O valor social do lecer educativo
Texto listo para publicación tras a corrección de probas e a tradución. Lonxitude aproximada: 750 palabras. Todas as cifras citadas están referenciadas no corpo do estudo.
Hai un momento, cando os nenos saen de calquera escola, no que queda claro o que fai o noso sector. Un traballador xuvenil abre a porta da cantina e dúascentas familias poden dedicarse ao seu traballo. Un educador acende a luz no centro de xogos e un barrio ten un lugar onde a xente pode medrar xuntos. Unha actividade ben organizada nun centro de maiores axuda a aliviar, aínda que só sexa por unha tarde, a soidade non desexada. Todo isto sucede cada día en miles de vilas e cidades. E case nada disto aparece nas facturas.
As empresas e organizacións do sector das actividades de lecer educativo e socioculturais enfróntanse a unha paradoxa: somos contratados polo valor que xeramos e adxudicámosenos contratos en función do prezo que cotizamos. Cando a única cifra visible é o prezo, a licitación pública convértese nunha carreira cara ao abismo, e o que se poxa — aínda que ninguén o exprese así nos documentos da licitación — son os salarios dos que prestan a educación e a calidade de vida dos nenos, os mozos e as persoas maiores.
Por iso en FOESC decidimos poñerlle unha cifra ao que o balance non amosa. Non cun eslogan, senón cunha metodoloxía: a contabilidade social e o seu resultado, o Valor Social Integrado, desenvolvido nunha universidade pública española e xa aplicado por decenas de organizacións que publican os seus resultados con total transparencia. Cooperativas, fundacións e mesmo autoridades portuarias mediron canto valor, en euros, devolven á sociedade por cada euro que reciben. Os resultados publicados varían, segundo o sector e o método de cálculo, desde 1,6 ata máis de 13 euros de valor por cada euro recibido. A franxa é ampla precisamente porque o método é honesto: cada organización declara o que mide, os datos que emprega e dentro de que límites.
O noso sector ten moito que gañar nesta área, porque o seu valor non de mercado é enorme e, ademais, demostrable. O equilibrio entre a vida laboral e a persoal, apoiado polos programas matinais e extraescolares, pódese medir en termos das horas de traballo que as familias non perden. O apoio educativo que proporcionan os comedores escolares pódese medir en termos de hábitos alimentarios saudables e, para algúns alumnos, na garantía dunha comida completa ao día. A tutoría de verán pódese medir en termos da fenda educativa que se evita que se agrande. A revitalización de bibliotecas, museos e espazos de patrimonio pódese medir en termos de acceso efectivo á cultura. E hai un feito clave que non precisa de proxies: nun sector intensivo en man de obra, a maioría de cada euro xerado convértese directamente en salarios e cotas da seguridade social que permanecen na contorna local.
Por iso anunciamos un compromiso e un principio de cautela. O compromiso: FOESC lanzará un índice de valor social sectorial, calculado a partir das contas reais das empresas membro, cun catálogo público de indicadores e suxeito a verificación externa antes de calquera publicación. Precaución: non publicaremos ningunha cifra que non hayamos calculado nós mesmos. Nun momento no que as cifras se manexan con demasiada facilidade, a credibilidade dun sector que opera coa confianza das familias e das autoridades públicas constrúese ao revés: primeiro o método, despois o titular.
Suxerimos que as autoridades públicas vexan esta futura partida orzamentaria polo que será: o outro pilar do orzamento. Cada licitación para un comedor escolar, actividades extraescolares, un centro xuvenil ou un programa de enriquecemento cultural non merca simplemente horas: merca cohesión social, prevención, igualdade de oportunidades e vida comunitaria. Adxudicar contratos baseándose só no prezo é, sinxelamente, un enfoque equivocado. E convidamos as empresas e organizacións do sector a unirse ao proxecto piloto: medir o noso valor social non é un exercicio de relacións públicas; é a forma máis seria de defender o traballo de miles de profesionais que, cada día, abren portas – a comedores, ludotecas, refuxios e bibliotecas – polas que pasa algo que ningunha factura pode capturar: o crecemento persoal e a saúde da vida comunitaria.
Este artigo resume o Informe FOESC 02, 'Valor Social Integrado como Indicador Sectorial', dispoñible para descargar na sección 'Estudos'.